Finanse jednostek samorządu terytorialnego. Część 3: Zadania i wydatki JST.

Kategorie zadań samorządu

W poprzednim artykule opisaliśmy źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Dochody te są niezbędne do finansowania wydatków ponoszonych na realizację zadań nakładanych na samorządy, a zakres ten jest szeroki, bo zgodnie z konstytucją samorząd wykonuje wszystkie zadania publiczne, które nie są zastrzeżone przez konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. Konstytucja dzieli też zadania publiczne realizowane przez samorząd na:

  • zadania własne, tj. służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej oraz
  • zdania zlecone, które należą co prawda do kompetencji innych władz publicznych, najczęściej administracji rządowej (centralnej), jednak, w związku z uzasadnionymi potrzebami państwa, na podstawie ustawy lub porozumienia ich wykonywanie zostało zlecone jednostkom samorządu terytorialnego.

Zadania gminy

Ustawa o samorządzie gminnym wskazuje, że do zadań własnych gminy należą sprawy z obszaru:

  • ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
  • gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,
  • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
  • działalności w zakresie telekomunikacji,
  • lokalnego transportu zbiorowego,
  • ochrony zdrowia,
  • pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,
  • wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,
  • gminnego budownictwa mieszkaniowego,
  • edukacji publicznej,
  • kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
  • kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,
  • targowisk i hal targowych,
  • zieleni gminnej i zadrzewień,
  • cmentarzy gminnych,
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,
  • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
  • polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
  • wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej,
  • promocji gminy,
  • współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych oraz wolontariatu,
  • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Konstytucja wprowadza także domniemanie, że wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego wykonuje gmina.

Zadania powiatu

Powiat natomiast wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie:

  • edukacji publicznej,
  • promocji i ochrony zdrowia,
  • pomocy społecznej,
  • wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,
  • polityki prorodzinnej,
  • wspierania osób niepełnosprawnych,
  • transportu zbiorowego i dróg publicznych,
  • kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
  • kultury fizycznej i turystyki,
  • geodezji, kartografii i katastru,
  • gospodarki nieruchomościami,
  • administracji architektoniczno-budowlanej,
  • gospodarki wodnej,
  • ochrony środowiska i przyrody,
  • rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli,
  • ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska,
  • przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
  • ochrony praw konsumenta,
  • utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz
  • obiektów administracyjnych,
  • obronności,
  • promocji powiatu,
  • współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych oraz wolontariatu,
  • działalności w zakresie telekomunikacji.

Do zadań publicznych powiatu należy również zapewnienie wykonywania określonych w ustawach zadań i kompetencji kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży.

Zadania województwa

Jeszcze inaczej ukształtowane są kompetencje samorządu województwa, który wykonuje w szczególności zadania w zakresie:

  • edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego,
  • promocji i ochrony zdrowia,
  • kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
  • pomocy społecznej,
  • wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,
  • polityki prorodzinnej,
  • modernizacji terenów wiejskich,
  • zagospodarowania przestrzennego,
  • ochrony środowiska,
  • transportu zbiorowego i dróg publicznych,
  • kultury fizycznej i turystyki,
  • ochrony praw konsumentów,
  • obronności,
  • bezpieczeństwa publicznego,
  • przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy,
  • działalności w zakresie telekomunikacji,
  • ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Warto zauważyć, że w każdym z powyższych przypadków ustawy regulujące działanie samorządów poprzez słowa „w szczególności” wskazują, że wyliczenie to nie jest pełne. Dodatkowo jednostki samorządu na każdym szczeblu wykonują liczne zadania zlecone ustawą lub porozumieniem.

Kategorie wydatków

Wszystkie z wymienionych zadań wymagają ponoszenia przez samorząd wydatków. W sprawozdawczości jednostek samorządu terytorialnego wydatki te dzielimy na dwie główne kategorie:

  • wydatki bieżące, tj. pozostające w istotnym związku z okresem, w którym są ponoszone, obejmują przede wszystkim wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń, zakupy towarów i usług, wydatki związane z funkcjonowaniem samorządu, jego organów i jednostek budżetowych, świadczenia (np. zasiłki), dotacje, a także
  • wydatki majątkowe, tj. ponoszone w celach o dłuższym horyzoncie czasowym, np. wydatki (zakupy) inwestycyjne samorządu i jego jednostek budżetowych, zakup i objęcie akcji bądź udziałów w spółkach, dotacje w związku z realizacją inwestycji.

Następny artykuł w serii: Część 4: Regulacje i budżet.
Poprzedni artykuł w serii: Część 2: Źródła dochodów samorządów.

Komentarze są wyłączone.