Finanse jednostek samorządu terytorialnego. Część 2: Źródła dochodów samorządów.

Kategorie źródeł dochodów

Jednostki samorządu terytorialnego mogą pozyskiwać środki na realizację swoich zadań z kilku źródeł, które różnią się w pewnym stopniu w zależności od szczebla jednostki (gmina, powiat, województwo). Mimo to podstawowy podział kategorii źródeł dochodów jest wspólny dla wszystkich szczebli:

  • dochody własne (w tym udziały we wpływach z podatków PIT i CIT)
  • subwencja ogólna
  • dotacje celowe z budżetu państwa

Dodatkowo, dochodami JST mogą być też:

  • środki ze źródeł zagranicznych
  • środki z budżetu Unii Europejskiej
  • inne środki określone w odrębnych przepisach

Dochody własne

W przypadku gmin katalog dochodów własnych jest szeroki i obejmuje m.in.:

  • podatki (od nieruchomości, leśny, od środków transportowych, PIT w formie karty podatkowej, od spadków i darowizn, od czynności cywilnoprawnych, karne za unikanie opodatkowania)
  • opłaty (skarbowe, targowe, miejscowe, uzdrowiskowe, od posiadania psów, reklamowe,  eksploatacyjne-  w części określonej w ustawie prawo geologiczne i górnicze i inne)
  • dochody gminnych jednostek i zakładów budżetowych
  • dochody z majątku gminy
  • spadki, zapisy, darowizny na rzecz gminy
  • dochody z kar pieniężnych i grzywien
  • 5% dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu w związku z realizacją zadań administracji rządowej
  • odsetki od pożyczek, nieterminowo przekazywanych należności i środków na rachunkach gminy
  • dotacje z budżetów innych JST
  • 39,34% udziału we wpływach z PIT od podatników zamieszkałych na obszarze gminy
  • 6,71% udziału we wpływach z CIT od podatników mających siedzibę na obszarze gminy

Lista dochodów własnych powiatów jest krótsza. Warto zwrócić przede wszystkim uwagę na brak – w przeciwieństwie do gmin – podatków i opłat, które powiat mógłby samodzielnie kształtować. Pozostałe źródła przedstawiają się jednak podobnie:

  • opłaty stanowiące zgodnie z przepisami dochody powiatu
  • dochody powiatowych jednostek i zakładów budżetowych
  • dochody z majątku powiatu
  • spadki, zapisy, darowizny na rzecz powiatu
  • dochody z kar pieniężnych i grzywien
  • 5% dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu w związku z realizacją zadań administracji rządowej
  • odsetki od pożyczek, nieterminowo przekazywanych należności i środków na rachunkach powiatu
  • dotacje z budżetów innych JST
  • 10,25% udziału we wpływach z PIT od podatników zamieszkałych na obszarze powiatu
  • 1,40% udziału we wpływach z CIT od podatników mających siedzibę na obszarze powiatu

Najskromniej prezentuje się lista źródeł dochodów własnych województwa, która obejmuje:

  • dochody wojewódzkich jednostek i zakładów budżetowych
  • dochody z majątku województwa
  • spadki, zapisy, darowizny na rzecz województwa
  • dochody z kar pieniężnych i grzywien
  • 5% dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu w związku z realizacją zadań administracji rządowej
  • odsetki od pożyczek, nieterminowo przekazywanych należności i środków na rachunkach województwa
  • dotacje z budżetów innych JST
  • 1,6% udziału we wpływach z PIT od podatników zamieszkałych na obszarze województwa
  • 14,75% udziału we wpływach z CIT od podatników mających siedzibę na obszarze województwa

Subwencje i dotacje

Subwencja ogólna składa się z części wyrównawczej, równoważącej i oświatowej dla gmin i powiatów, a z części wyrównawczej, regionalnej i oświatowej dla województw.

Część wyrównawczą otrzymują gminy, powiaty i województwa o niskim wskaźniku dochodów podatkowych na 1 mieszkańca oraz gminy o niskiej gęstości zaludnienia, powiaty o wysokiej stopie bezrobocia i województwa o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 3 milionów. Część równoważącą otrzymują gminy o wysokich wydatkach na dodatki mieszkaniowe w przeliczeniu na 1 mieszkańca, spośród powiatów – głównie te doświadczające spadku dochodów lub mające na utrzymaniu dużą długość dróg na 1 mieszkańca.

Dotacje celowe z budżetu państwa mogą być udzielane na realizację zadań z zakresu administracji rządowej lub zadań wykonywanych na mocy porozumień z organami administracji rządowej, usuwanie zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych oraz realizację zadań wynikających z umów międzynarodowych, a w przypadku powiatów – również na realizację zadań straży i inspekcji. Ponadto dotacje mogą być udzielane na dofinansowanie zadań inwestycyjnych szkół, inicjatyw wspierania edukacji na obszarach wiejskich, związanych z reformowaniem oświaty, zagospodarowanie nieruchomości przekazanych przez Skarb Państwa, związanych z budową i remontami obiektów sportowych i rozwijaniem sportu, budowę, remonty i utrzymanie strzelnic oraz inne określone w stosownych przepisach – np. związane z kulturą, sztuką, utrzymaniem pomników itp.

Zasady przekazywania środków z funduszy Unii Europejskiej regulują każdorazowo zasady poszczególnych funduszy i programów operacyjnych, ustalane przepisami na szczeblu europejskim i krajowym.

Następny artykuł w serii: Część 3: Zadania i wydatki JST.
Poprzedni artykuł w serii: Część 1: Podstawowe informacje o samorządzie terytorialnym.

Komentarze są wyłączone.