Finanse jednostek samorządu terytorialnego. Część 1: Podstawowe informacje o samorządzie terytorialnym.

Samorząd terytorialny zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. W celu realizacji tych zadań jednostki samorządu posiadają własne władze, kompetencje do stanowienia prawa lokalnego i własne budżety.

Obecnie, od 1999 roku, w Polsce wyróżniamy trzy szczeble samorządu terytorialnego:

  • województwa (jest ich 16)
  • powiaty (w liczbie 314, dodatkowo 66 gmin miejskich realizuje jednocześnie zadania powiatu)
  • gminy (jest ich 2477, z czego 1533 o charakterze wiejskim, 642 o charakterze miejsko-wiejskim i 302 o charakterze miejskim, wśród tych ostatnich jest 66 miast na prawach powiatu).

Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla itp., nie są one jednak jednostkami samorządu terytorialnego.

Jednostki samorządu terytorialnego posiadają władze złożone z organów stanowiącego i kontrolnego (rada gminy lub rada miasta, rada powiatu, sejmik województwa) oraz wykonawczego (wójt, burmistrz lub prezydent w gminach i miastach, zarząd powiatu pod przewodnictwem starosty, zarząd województwa pod przewodnictwem marszałka). Radni organów stanowiących są wybierani w wyborach bezpośrednich. Warto zauważyć, że wójt, burmistrz oraz prezydent są również wybierani w wyborach bezpośrednich, a ich urząd jest jednoosobowym organem wykonawczym – inaczej niż na szczeblu powiatu i województwa, gdzie organem jest cały zarząd, wybierany przez radę powiatu lub sejmik województwa. Wprawdzie nadal spotyka się czasem określenie „zarząd gminy” lub „zarząd miasta”, obejmujące oprócz wójta, burmistrza lub prezydenta jego zastępców, sekretarza i skarbnika, jednak jest ono stosowane potocznie, jako zaszłość po organie, który funkcjonował przed wprowadzeniem w 2002 roku bezpośredniego wyboru wójtów, burmistrzów i prezydentów.

Często z władzami jednostek samorządu terytorialnego mylona jest funkcja wojewody. Jest on jednak tylko przedstawicielem rządu w terenie. Mylne też bywa myślenie, że jednostki samorządu terytorialnego niższego szczebla są podległe (pod względem uprawnień nadzorczych czy kontrolnych lub w ramach innych zależności) jednostkom wyższego szczebla. Co prawda część takich uprawnień posiadają wojewodowie, ale, jak zaznaczono wcześniej, są oni organem administracji centralnej, a nie samorządowej.

Funkcje kontrolne i odwoławcze wobec samorządów sprawują, oprócz wojewodów, Prezes Rady Ministrów, a w sprawach finansowych regionalne izby obrachunkowe (RIO). Z kolei organami wyższego rzędu, czyli organami odwoławczym od decyzji organów samorządowych, są samorządowe kolegia odwoławcze (SKO).​​

Następny artykuł w serii: Część 2: Źródła dochodów samorządów.

Komentarze są wyłączone.